Przy wyborze instytucji, w której ma być prowadzony rachunek albo zaciągnięte finansowanie, sama nazwa banku nie za każdym razem mówi wiele o jego strukturze. W polskim systemie funkcjonują w głównej mierze banki komercyjne oraz podmioty działające na zasadach spółdzielczych. Bank spółdzielczy ma formę prawną spółdzielni, co wpływa na sposób jego organizacji, relacje właścicielskie oraz udział członków w funkcjonowaniu instytucji.
Nie jest to natomiast osobna dziedzina usług finansowych przeznaczona tylko dla określonej grupy osób. Taki bank może prowadzić rachunki, przyjmować depozyty czy udzielać kredytów, a szczegółowy zakres działalności zależy od obowiązujących regulacji oraz zasad przyjętych przez konkretną instytucję. W praktyce różnice między poszczególnymi bankami najlepiej prześledzić na kilku poziomach, ponieważ sama forma organizacyjna nie opisuje wszystkich cech codziennej obsługi.
Kwestia tego, czym różni się bank spółdzielczy od banku komercyjnego, zaczyna się od struktury własnościowej. W banku spółdzielczym funkcjonują członkowie spółdzielni, którzy posiadają udziały i mają określone prawa wynikające ze statutu a także przepisów. Nie trzeba prócz tego utożsamiać członkostwa ze zwykłym korzystaniem z rachunku. Osoba posiadająca konto może być klientem, nie będąc członkiem spółdzielni. W banku komercyjnym konstrukcja właścicielska jest inna, ponieważ instytucja funkcjonuje najczęściej w formie spółki akcyjnej i jest powiązana z akcjonariuszami. Ta różnica może wydawać się odległa od codziennych operacji, niemniej jednak ma znaczenie przy rozumieniu tego, kto formalnie uczestniczy w strukturze banku i według jakich zasad podejmowane są niektóre decyzje.
Drugim elementem jest zakres działania a także związki z lokalnym rynkiem. Bankowość spółdzielcza przez sporo lat rozwijała się głównie w mniejszych miejscowościach, gdzie istotną część klientów stanowiły gospodarstwa rolne, lokalne firmy a także mieszkańcy danego regionu. Obecnie zakres usług jest szerszy, a poszczególne banki mogą różnić się wielkością, obszarem działania i wykorzystywanymi kanałami obsługi. W praktyce nie można zatem przyjąć, że właściwie każdy bank spółdzielczy będzie miał identyczną propozycję albo tożsamy sposób kontaktu z klientem. Przy analizowaniu dokładnie sprecyzowanej usługi trzeba sprawdzić jej warunki, ponieważ opłaty, oprocentowanie, wymagania dotyczące dokumentów czy dostępność poszczególnych funkcji mogą się między instytucjami w znacznym stopniu różnić. Lokalny charakter działalności także nie znaczy automatycznie ograniczonego dostępu do bankowości elektronicznej czy płatności bezgotówkowych.
Znaczenie ma także sposób, w jaki bank spółdzielczy jest powiązany z systemem ochrony i nadzoru nad sektorem bankowym. Jako bank funkcjonuje w ramach przepisów regulujących działalność bankową, a jego funkcjonowanie nie powinno być utożsamiane z działalnością innych podmiotów inwestycyjnych tylko dlatego, że również posługują się określeniem „spółdzielczy”. Z punktu widzenia klienta ważne jest dokładne rozpoznanie charakteru zawieranej umowy a także roli, w jakiej występuje wobec instytucji. Inne znaczenie mają prawa wynikające ze powszechnego korzystania z produktu bankowego, a inne uprawnienia związane z członkostwem w spółdzielni. Dopiero uwzględnienie tych kwestii pokazuje, czym odbiega bank spółdzielczy nie tylko i wyłącznie pod kątem nazwy, lecz też organizacji, struktury właścicielskiej i sposobu funkcjonowania na rynku finansowym.
Zobacz więcej: spółdzielczy bank.